Inleiding

Sloterdijkermeer en de buurt

een verkenning

Amsterdam, 14 maart 2011

Herhaaldelijke oproepen in het clubblad van Sloterdijkermeer voor een Commissie die onderzoekt hoe de volkstuinvereniging en de buurt zich meer met elkaar kunnen verbinden, deden ons er toe besluiten de handschoen op te pakken. Na overleg met het bestuur en een eerste opzet, konden we aan de slag.

In deze notitie proberen we aan te geven hoe we Sloterdijkermeer interessanter kunnen

maken voor de buurt (bedrijven, bewoners, organisaties) en wat dat voor de tuinders en onze vereniging betekent. Veranderen gaat natuurlijk niet vanzelf, eerst moeten we het willen en dan moeten we er wat voor doen.

De notitie is tot stand gekomen door veel te surfen op internet, met tuinders van andere verenigingen te praten en te lezen wat de Gemeente Amsterdam en de Bond van Volkstuinders hierover schrijven; door te bellen met organisaties uit de buurt en door een ronde tafel te organiseren met tuinders van Sloterdijkermeer. De ronde tafel vond plaats op 26 februari 2011, het verslag is te vinden op www.sloterdijkermeer.nl. Via email kregen we ook veel reacties.

Tijdens ons onderzoek hebben we ontdekt dat op het complex zelf heel wat mensen actief willen zijn om de wisselwerking tussen buurt en tuin te intensiveren. De een heeft contacten met politici, zowel op stadsdeel niveau als in de centrale stad, de ander is bereid contact op te nemen met bedrijven in de buurt; iemand kent een uitgever, weer iemand anders werkt op een school in de buurt; de vijfde is betrokken bij buurthuizen in de Jordaan, de zesde kent vormgevers die mooie bankjes maakt enzovoort. Samen krijgen we vast meer voor elkaar dan wij bij aanvang van onze speurtocht vermoedden.

Het zou mooi zijn indien Sloterdijkermeer op den duur een voorbeeldfunctie heeft voor andere tuincomplexen in de manier waarop de volkstuinen onderdeel uitmaken van de buurt, zonder dat het karakter zozeer veranderd wordt dat de tuinders zich niet meer in hun eigen paradijsje kunnen wanen.

In deel 1 geven we een korte schets van het beleid van de gemeente Amsterdam en de Bond. In deel 2 staan de mogelijkheden van Sloterdijkermeer en de ideeën die zijn verzameld. In deel 3 concluderen we als Commissie en hebben we een kort advies opgenomen aan het bestuur.

Veel leesplezier, Anne Graumans Katrien de Klein

Amsterdam, maart 2011

Deel 1 Beleid en stand van zaken

Gemeente Amsterdam

De ‘Nota Volkstuinen in Amsterdam’ werd in november 2005 door de toenmalige

wethouder Maij aangeboden aan de gemeenteraad. De Nota had twee doelen:

1. het waarborgen van een voldoende aanbod van volkstuinen

2. modernisering van volkstuinparken.

Het tweede doel is hier van belang. De Nota stelt : ‘In het licht van de toenemende vraag om ruimte moeten volkstuinparken een (nog) grotere betekenis voor de stad krijgen.’ Met modernisering wordt niet bedoeld het aanleggen van riolering of elektriciteit; het gaat de gemeente om ‘het nemen van maatregelen ter vergroting van de publieksfunctie en de gebruiksintensiteit met behoud van de basiskarakteristieken van het volkstuinpark.’ De gemeente heeft de mogelijkheden ondergebracht in zes moderniseringsthema’s en omdat deze nog steeds relevant zijn, sommen we ze hier op:

a. Het vergroten van de toegankelijkheid (openbaarheid, bereikbaarheid en

publieksgerichtheid);

b. Het versterken van het sociaal-­‐recreatieve medegebruik van volkstuinparken en

de daar aanwezige voorzieningen;

c. Het verbreden van het aanbod van functies, voorzieningen en activiteiten voor

specifieke doelgroepen;

d. Het bieden van nieuwe tuiniermogelijkheden voor nieuwe groepen tuinders;

e. Het vervullen van een voorbeeldfunctie op het gebied van natuur-­‐ en

milieuvriendelijke inrichting en beheer;

f. Samenwerking en netwerkvorming op het gebied van recreatie, welzijn/zorg,

cultuur/hobby, onderwijs/educatie, sport/spel.

Bond van Volkstuinders

Het concept beleidsplan ‘Doel Bewust 2011-­‐2016’ van de Bond van Volkstuinders is ter inspraak voorgelegd en wordt in juni 2011 tijdens een bondsvergadering vastgesteld. De noodzaak om te investeren in het bestaansrecht van de volkstuinen staat centraal in het concept beleidsplan. De maatschappelijke functie van de volkstuinen moet opnieuw opgepakt worden. Het concept beleidsplan geeft een aantal voorbeelden en ook richtingen. Deze komen grotendeels overeen met de zes moderniseringsthema’s die de gemeente Amsterdam heeft opgesteld in de Nota uit 2005.

Tijd dus om de handen uit de mouwen te steken en te schrijven over wat er op Sloterdijkermeer allemaal is en kan.

Deel 2 Mogelijkheden Sloterdijkermeer, de buurt en ideeën

Mogelijkheden Sloterdijkermeer

Sloterdijkermeer beschikt over ruim 270 volkstuinen en een groot aantal voorzieningen.

Zo zijn er de bestaande voorzieningen:

-­‐ de kantine met bar en podium

-­‐ cursusruimte (werkuren ruimte) met keukentje

-­‐ voetbal-­‐ en speelveld

-­‐ speeltuin

-­‐ jeu-­‐de-­‐boulesbaan

-­‐ buitenterras

-­‐ honderden meters wandelpad, wandelomgeving

Daarnaast zijn er voorzieningen die zich nu niet lenen als voorziening voor niet-­‐leden,

maar wellicht in de toekomst wel, te denken valt aan:

-­‐ artist in residence/logeerplaatsen in de ‘vleugel’ van het clubhuis

-­‐ een openbare tuin

-­‐ een horeca gelegenheid in een tuin: een theetuin

De buurt

Er is veel nagedacht over wie geïnteresseerd zou zijn om gebruik te maken van de voorzieningen van Sloterdijkermeer. Ons park ligt nou niet geïsoleerd van andere mooie stukken Amsterdam. In het Westerpark kun je overal picknicken, is een kinderboerderij, veel horeca, een stoere speeltuin, schooltuinen, tennisbanen, een korfbalveld, enzovoorts.

In onze ronde bellen met organisaties merkten we dat bijvoorbeeld scholen hun ‘groene’ uitjes al geregeld hebben en dat de pilotprojecten met bijvoorbeeld dagopvang van dementerende bejaarden heel arbeidsintensief is.

In de gesprekken met de tuinders van Sloterdijkermeer merkten we dat er veel animo

bestaat voor het organiseren van activiteiten die nu nog niet bestaan bij Sloterdijkermeer en die standaard open te stellen voor niet-­‐leden. Ook het lunchwandelen van werknemers van bedrijven in de buurt zou een mogelijkheid zijn om de tuinen veel bekender te maken bij een groter publiek.

In onderstaande hebben we alle ideeën opgesomd. Per onderwerp geven we aan wat per

direct uitgezet kan worden en georganiseerd en wat nog onderzocht moet worden.

Ideeën

1. Complex aantrekkelijker voor bezoekers

Het tuincomplex kan aantrekkelijker worden voor bezoekers, zowel de zondagse wandelaars als de mensen die bij bedrijven in de buurt werken en bij mooi weer vaak in de lunchpauze gaan wandelen.

NU DOEN:

-­‐ een vriendelijke entree

-­‐ een informatiebord en duidelijke bewegwijzering

-­‐ bankjes voor bezoekers prullenbakken plaatsen

-­‐ toegang tot toiletten

-­‐ plant fruitbomen langs de paden, zodat het wandelen ook een appeltje oplevert (in Lelystad blijken hele straten beplant met fruitbomen)

ONDERZOEKEN

-­‐ sponsormogelijkheden bv door de werkgevers van de lunchwandelaars

-­‐ opleidingen betrekken/stages bij het verfraaien van de buitenruimte

-­‐ bankjes door tuinders met beroep ontwerper of meubelmaker laten maken

-­‐ is een extra entree aan de kant van het Postbankgebouw, bv in de vorm van een

ophaalbrug die alleen tussen 11 en 15 uur open is, mogelijk?

2. Activiteiten voor leden en niet-­leden

Het verenigingsleven op Sloterdijkermeer wordt door de leden verschillend beleefd. Sommigen komen slechts om te tuinieren, anderen willen graag ook gezamenlijke activiteiten ondernemen. Het clubhuis, de jeu-­‐de-­‐boules baan, het voetbalveld bieden veel mogelijkheden om activiteiten te organiseren voor zowel de leden als mensen van buiten. ideeën waren er genoeg. Zo zou het clubhuis een goed startpunt kunnen zijn voor wandelroutes en natuurwandelingen. Sloterdijkermeer zou op het terrein thema wandelingen kunnen organiseren onder begeleiding van een bomendeskundige, een schrijver of bioloog.

In het clubhuis zouden andere activiteiten zoals een yoga of tai-­‐chiklas op zaterdag-­‐ of zondagochtend of een klassiek concert door tuinders en buurtbewoners op zondag eind van de middag, waarbij de repetities van orkest of koor in de zomer in het clubhuis kunnen worden gehouden; ook kunnen teken-­‐ schilder-­‐ en boetseerlessen worden georganiseerd in het clubhuis of een van de particuliere tuinen. Het idee van een zomer-­‐ leesclub ontving ook veel bijval in onze rondgang, waarbij bijvoorbeeld twee keer per zomer een schrijver wordt uitgenodigd (de Nieuwe Boekhandel op de Bos en Lommerweg heeft hiervoor al belangstelling getoond).

Er kunnen sport-­‐ en speldagen worden georganiseerd voor kinderen in de buurt; of een speurtocht op papier worden gemaakt, die in het winkeltje voor iedereen te verkrijgen is (leuk ook voor verjaardagen). Start een educatief project voor kinderen, bv een vlindertuin, een kruidentuin.

NU DOEN:

-­‐ Het bestuur stelt een coördinator aan die tuinders begeleidt die een activiteit wil

organiseren in 2011 voor leden en niet-­‐leden

-­‐ Het bestuur maakt 2011 en 2012 tot 2 proefjaren waarin ten minste 6 nieuwe activiteiten voor leden en niet-­‐leden georganiseerd worden. Daarna volgt een korte evaluatie.

-­‐ De tuinders die de activiteiten organiseren krijgen medewerking van het bestuur in deze proefperiode en mogen gebruik maken van de voorzieningen, de website etc.

ONDERZOEKEN

-­‐ zijn er vaste partners, zoals de boekhandel, scholen, natuurverenigingen, die we

aan onze vereniging kunnen binden?

-­‐ hoe dekken we de eventuele kosten

3. Actief betrekken van derden

Naast het aantrekkelijker maken van het tuincomplex en het organiseren van activiteiten die interessant kunnen zijn voor leden en niet-­‐leden, zijn er ook mogelijkheden om niet-­‐leden actiever te betrekken. Zo kunnen aspirant leden die nu op de wachtlijst staan, betrokken worden bij het bijhouden van het openbare groen, een

‘opzomerdag’ of bij het helpen van leden die een dagje ouder worden of tijdelijk hulp nodig hebben in de tuin. Kunstenaars kunnen uitgenodigd worden een tijdje op de tuin te komen wonen en een project uit te voeren. Bijvoorbeeld kan een ruimte gemaakt worden in de ‘werkuren-­‐vleugel’ van het clubhuis.

We kunnen ook actief meedoen aan initiatieven van derden. Hiervoor is het heel handig

als we veel beter weten wat voor kennis en ervaring we in ons park hebben, welke contacten mensen hebben etc. Via de website en het clubblad kan af en toe een oproepje worden gecommuniceerd, bv in het succesvol organiseren van de open tuinendag of de parkdag.

Het is mogelijk een keer per jaar een zogeheten burendag te organiseren, met diverse activiteiten voor de hele buurt; zie www.burendag.nl. Daarnaast zou het complex zich op bepaalde momenten ook kunnen inzetten voor een goed doel of sponsorwervingsactiviteiten organiseren voor het eigen park.

We kunnen het park ook aanbieden aan mensen in opleiding. Of dat nou maatschappelijke stages zijn of stages van vakopleidingen. Bv een meubelmaker voor de bankjes in de tuinen, een hoveniersopleiding, architecten en ontwerpers of opleidingen rondom het thema duurzaamheid.

DOEN:

-­‐ Maak veel meer gebruik van de kennis en het netwerk van de tuinders op Sloterdijkermeer. Er lopen schrijvers, politici, uitgevers, docenten, maatschappelijk werkers, psychologen etc tussen. Zij hoeven niet per se een activiteit te organiseren, maar kunnen wel op een ad hoc basis meedenken en feedback geven.

-­‐ Pols aspirant leden of zij nauwer betrokken willen worden bij de vereniging.

-­‐ Stel een werkgroep in dat over dit punt (en het volgende onder 4 en 5) een aantal

voorstellen ontwikkelt.

ONDERZOEK

-­‐ de opdracht van de werkgroep is om een aantal voorstellen te ontwikkelen die vergaand zijn, maar toch passend. Daar partners voor te vinden en het bestuur daarover te adviseren. Te denken valt hierbij aan verzorgingscomplexen, opleidingen, de aangrenzende bedrijven.

4. Een tuin reserveren voor specifiek gebruik

Een wat verdergaande mogelijkheid is het vrijmaken van een tuin/de boerderij voor specifiek gebruik; bijvoorbeeld voor de dagopvang van lichamelijk of geestelijk gehandicapten, een generatietuin, een logeertuin, een saunatuin, een eettuin. Andere volkstuinverenigingen hebben hier al ervaring mee, en de werkgroep zoals hiervoor voorgesteld kan haar licht daar opsteken. Mogelijke partners zijn de Osiragroep, Pantar, Regenboog.

DOEN/ONDERZOEKEN

-­‐ een voorstel dat de werkgroep uitwerkt is een tuin te reserveren voor specifiek

gebruik.

5. De thee-­ en eettuin

De kantine, maar ook een gebouwtje op de in het vorige punt voorgestelde vrijgemaakte tuin, kan op bepaalde tijden worden gebruikt als theehuis of een kleine horecavoorziening waar men koffie of muntthee uit eigen tuin kan drinken, scones kan eten; waar mogelijk ook af en toe maaltijden kunnen worden bereid met producten uit eigen (buurt)tuin. Onderzocht kan worden of er valt samen te werken met initiatieven uit de buurt, zoals Mustafa’s moestuin, Zal ik voor je koken? door Zina, of de mobiele tuintjes van Cascoland. Mogelijk kan Kokschool Hubertus hierin ook een rol spelen.

DOEN/ONDERZOEKEN

-­‐ een voorstel dat de werkgroep uitwerkt is een theehuis. Dit hoeft niet per se een

horeca gelegenheid zijn, het kan ook een theehuis zijn voor de gelegenheid.

Deel 3 Conclusie en advies

Conclusies

1.

Iedereen lijkt het eens over de noodzaak om de volkstuinverenigingen te moderniseren en zich meer open te stellen voor niet-­‐leden, de buurt en organisaties. Iedereen lijkt zich ook te realiseren dat dit niet 1-­‐2-­‐3 gerealiseerd kan worden. De ‘ja-­‐maar’ reactie heeft de discussie de afgelopen jaren gedomineerd. Aan de ene kant is er de gemeente die vindt dat er veel meer uit de mooie groene volkstuinen gehaald kan worden en dat de volkstuinen veel meer te bieden hebben voor een veel grotere groep Amsterdammers. Aan de andere kant zijn er de volkstuinverenigingen die opkomen voor de belangen van de tuinders en het verworven recht om te genieten van een groot aantal vierkante

meters groen in het hart van de stad.

2.

De plannen in de gemeentelijke Structuurvisie voor een doorgang van het Westelijk Havengebied naar de centrale stad dwars door Sloterdijkermeer en Nut en Genoegen, bewees dat de volkstuinen geen onaantastbaar gebied vormen voor de gemeente. En alhoewel de bouwplannen in dat Westelijk gebied inmiddels geschrapt zijn, en een doorgang zeker voorlopig niet meer nodig lijkt, is het besef dat de volkstuinverenigingen veel meer ingebed zouden moeten worden in de buurt, juist sterk toegenomen. Het liefst zagen we de bewoners van Bos en Lommer, Jordaan en de Staatsliedenbuurt massaal protesteren bij de dreiging van een weg door onze complexen, maar dat was niet het geval, want de bewoners van deze wijken hebben (nu nog) geen belang bij de tuinen. Daar kan echter wel verandering in komen.

3.

Met het besluit van de Bond en de wens van het bestuur van Sloterdijkermeer, is nu het

moment om een en andere daadwerkelijk in gang te zetten.

4.

Alle verandering is lastig. Feit is wel dat de volkstuincomplexen constant veranderen. Door nieuwe leden, nieuwe hobby’s en een andere opvatting over het verenigingsleven. Als volkstuinverenigingen interessanter worden voor de omgeving, kan dat goed samengaan met meer betrokkenheid van leden. Meer diversiteit en smaken, bereikt per smaak ook verschillende mensen.

5.

Verandering is makkelijker als je je er ‘thuis bij voelt’. Verandering moet passen. Tegelijkertijd moet je zorgen dat je zulke kleine stappen neemt, dat het niemand opvalt als er even de klad in komt. Tevens moet je oppassen dat je niet blijft hangen in een ‘ja maar misschien gaat er een keer iets mis’-­‐stand. Gebruik de kennis en kunde van zoveel mogelijk tuinders van de vereniging, of ze er nu al jaren zitten, dan wel pas sinds kort en misschien met een andere passie tuinieren dan vroeger. Neem ook niet de maatstaf dat een nieuwe activiteit door iedereen leuk gevonden moet worden, als het 20 leden aanspreekt die nu niet betrokken zijn en 15 niet-­‐leden, is dat winst.

Adviezen

a.

Het bestuur van Sloterdijkermeer formuleert het doel van een grotere openheid van Sloterdijkermeer naar de buurt en vraagt de ALV daarmee in te stemmen. Het bestuur maakt het doel ook meetbaar.

b.

In het tuinseizoen 2011 wordt